Το Γενικό Σύστημα Υγείας δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι η μεγαλύτερη κοινωνική κατάκτηση από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ένα σύστημα που κατοχυρώνει στην πράξη το δικαίωμα κάθε πολίτη για ισότιμη πρόσβαση στην υγεία, ανεξαρτήτως εισοδήματος ή κοινωνικής θέσης.
Ακριβώς γι’ αυτό, το Γενικό Σύστημα Υγείας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε ως αυτονόητο ούτε ως άτρωτο. Είναι θεσμική μας υποχρέωση να το διαφυλάξουμε, να το ενισχύσουμε και να το θωρακίσουμε απέναντι σε αδυναμίες, στρεβλώσεις και κινδύνους εκτροπής.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται διεύρυνση των δαπανών και αυξημένη αξιοποίηση του συστήματος από τους πολίτες. Αυτό είναι, σε έναν βαθμό, ένδειξη ωρίμανσης. Το κρίσιμο ερώτημα όμως παραμένει: η αύξηση των πόρων συνοδεύεται από αντίστοιχη αναβάθμιση της ποιότητας; Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Σε κάποιους τομείς υπάρχει πρόοδος, αλλά παρατηρούνται και αδυναμίες και καθυστερήσεις. Υπάρχουν επιτυχίες, αλλά και ανισορροπίες.
Η αύξηση των δαπανών, από μόνη της, δεν συνιστά επιτυχία. Επιτυχία είναι η μετρήσιμη βελτίωση της φροντίδας του ασθενούς. Επιτυχία είναι η μείωση των ανισοτήτων στην πρόσβαση. Επιτυχία είναι η ορθολογική αξιοποίηση κάθε ευρώ που καταβάλλει ο φορολογούμενος.
Η βιωσιμότητα του ΓΕΣΥ δεν είναι λογιστική εξίσωση. Είναι ζήτημα διακυβέρνησης. Απαιτεί σαφείς κανόνες, αποτελεσματική εποπτεία, διαφάνεια και συνεχή αξιολόγηση. Οι πόροι πρέπει να αξιοποιούνται με απτό και μετρήσιμο τρόπο προς όφελος του ασθενή.
Σε αυτό το πλαίσιο, τέσσερις προτεραιότητες είναι καθοριστικές.
- Πρώτον, η πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα και σύγχρονες θεραπευτικές μεθόδους. Η εισαγωγή νέων, επιστημονικά τεκμηριωμένων θεραπειών δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά βασική προϋπόθεση ποιοτικής φροντίδας. Η ένταξη τέτοιων θεραπειών οφείλει να γίνεται με διαφάνεια, με αξιολόγηση κόστους–οφέλους και με σαφή κλινική τεκμηρίωση, ώστε κάθε δαπάνη να αποδίδει πραγματικό θεραπευτικό αποτέλεσμα.
- Δεύτερον, η τεκμηριωμένη διεύρυνση του πακέτου υπηρεσιών. Η κοινωνία εξελίσσεται και οι ανάγκες μεταβάλλονται. Το σύστημα πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην πρόληψη, στη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων, στην αποκατάσταση και στη στήριξη των ευάλωτων ομάδων, πάντοτε στη βάση στρατηγικού σχεδιασμού και μελετών οικονομικής βιωσιμότητας.
- Τρίτον, η ουσιαστική ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και εποπτείας. Φαινόμενα καταχρήσεων, υπερχρήσεων ή αδυναμιών στα πληροφοριακά συστήματα δεν αποτελούν τεχνικές λεπτομέρειες. Υπονομεύουν τη σταθερότητα και την προοπτική του συστήματος. Κάθε πόρος που σπαταλάται στερείται από έναν συμπολίτη μας που τον έχει πραγματικά ανάγκη.
- Τέταρτον, η διαρκής βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας. Αποτελεσματικότητα σημαίνει καλύτερα κλινικά αποτελέσματα. Αποδοτικότητα σημαίνει ορθολογική διαχείριση των διαθέσιμων πόρων. Αυτό προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, δείκτες ποιότητας, αξιολόγηση παρόχων και συνεχή αναθεώρηση διαδικασιών.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η θεσμική θωράκιση του συστήματος, μέσα από τη δημιουργία ενός Εθνικού Κέντρου Κλινικής Τεκμηρίωσης, που θα λειτουργεί ως πυλώνας για την ανάπτυξη κλινικών πρωτοκόλλων και την ορθολογική λήψη ιατρικών αποφάσεων. Παράλληλα, απαιτείται στρατηγικός σχεδιασμός ανθρώπινου δυναμικού: σαφής εικόνα για τις ελλείψεις, την υπερπροσφορά, τις γεωγραφικές ανισότητες και τις πραγματικές ανάγκες ανά ειδικότητα.
Το ΓΕΣΥ δεν μπορεί να προχωρά μόνο με αυξήσεις κονδυλίων. Χρειάζεται τομές. Χρειάζεται αξιολόγηση. Χρειάζεται λογοδοσία.
Αν θέλουμε ένα σύστημα υγείας ποιοτικό, δίκαιο και πραγματικά βιώσιμο για τις επόμενες γενιές, οφείλουμε να το στηρίζουμε, αλλά και να το ελέγχουμε αυστηρά. Διότι η υγεία δεν είναι πεδίο, ούτε κερδοσκοπίας και εκμετάλλευσης, ούτε μικροπολιτικής. Είναι αδιαπραγμάτευτο κοινωνικό δικαίωμα και πυλώνας κοινωνικής συνοχής.
*Βουλευτής Λεμεσού, Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος ΔΗΚΟ.
