Με μια πρώτη ματιά, η Κύπρος και η Σιγκαπούρη μοιάζουν να ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους. Η μία στην Ανατολική Μεσόγειο, η άλλη στη Νοτιοανατολική Ασία. Άλλο πολιτισμικό υπόβαθρο, άλλη γειτονιά, άλλη ιστορική αφήγηση. Κι όμως, αν ξύσει κανείς λίγο κάτω από την επιφάνεια, αναδύεται μια εντυπωσιακή αλήθεια: οι δύο χώρες ξεκίνησαν από αφετηρίες που μοιάζουν πολύ περισσότερο απ’ όσο θα περιμέναμε.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο γιατί η Σιγκαπούρη «απογειώθηκε», αλλά και πώς δύο τόσο παρόμοια ιστορικά μονοπάτια οδήγησαν σε τόσο διαφορετικά αποτελέσματα.
Κοινό σημείο εκκίνησης: μικρά νησιά, μεγάλη γεωπολιτική αξία
Τόσο η Κύπρος όσο και η Σιγκαπούρη είναι μικρά εδαφικά κράτη, χωρίς φυσικούς πόρους, αλλά με τεράστια στρατηγική σημασία.
Η Σιγκαπούρη ελέγχει την είσοδο στο Στενό της Μαλάκκας – έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαύλους στον κόσμο. Η Κύπρος βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής. Και στις δύο περιπτώσεις, η γεωγραφία δεν ήταν ποτέ ουδέτερη: ήταν πηγή πλούτου, αλλά και πηγή προβλημάτων.
Ακριβώς γι’ αυτό και οι δύο βρέθηκαν στο επίκεντρο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Η βρετανική κληρονομιά: κοινή διοίκηση, διαφορετική αξιοποίηση
Η Σιγκαπούρη (1819) και η Κύπρος (1878) εντάχθηκαν στη βρετανική σφαίρα επιρροής όχι για φιλανθρωπικούς λόγους, αλλά για καθαρά στρατηγικούς.
Οι Βρετανοί άφησαν πίσω τους και στις δύο χώρες:
- αγγλοσαξονικό νομικό σύστημα
- δημόσια διοίκηση
- εμπορικό προσανατολισμό
- κουλτούρα λιμανιού και υπηρεσιών
Μέχρι εδώ, η ιστορία είναι παράλληλη. Η διαφορά ξεκινά μετά την αποχώρηση των Βρετανών.
Ανεξαρτησία υπό πίεση
Η Κύπρος έγινε ανεξάρτητη το 1960. Η Σιγκαπούρη, μετά από μια σύντομη και αποτυχημένη ένωση με τη Μαλαισία, το 1965. Και οι δύο γεννήθηκαν ως κράτη χωρίς στρατηγικό βάθος, χωρίς φυσικούς πόρους, με πολυκοινοτικές κοινωνίες και έντονες εσωτερικές εντάσεις.
Η διαφορά;
Η Σιγκαπούρη είχε εσωτερικές εντάσεις, αλλά καμία εδαφική αμφισβήτηση. Η Κύπρος, μόλις 14 χρόνια μετά την ανεξαρτησία της, βρέθηκε διχοτομημένη.
Από το 1974 και μετά, το κυπριακό κράτος λειτουργεί με ένα μόνιμο γεωπολιτικό βάρος: κατοχή, πράσινη γραμμή, αβεβαιότητα, άλυτο πρόβλημα.
Αυτό από μόνο του δεν εξηγεί τα πάντα, αλλά εξηγεί πολλά.
Το κράτος ως εργαλείο: εδώ χωρίζουν οι δρόμοι
Η Σιγκαπούρη αντιμετώπισε την επιβίωση ως επείγον εθνικό project. Η ηγεσία της – με όλα τα αυταρχικά και αμφιλεγόμενα χαρακτηριστικά της – έθεσε ξεκάθαρες προτεραιότητες:
- καθαρό κράτος
- ταχύτατη λήψη αποφάσεων
- επένδυση στην παιδεία
- επιθετική προσέλκυση ξένων επενδύσεων
- μακροπρόθεσμο σχεδιασμό χωρίς παλινωδίες
Η Κύπρος, αντίθετα, ανέπτυξε ένα κράτος πιο διαχειριστικό παρά στρατηγικό. Με ισχυρά στοιχεία πελατειακών σχέσεων, κοντόφθαλμο πολιτικό ορίζοντα και συχνά αποσπασματικές οικονομικές επιλογές.
Δεν είναι θέμα «ικανότητας» των Κυπρίων. Είναι θέμα θεσμικού μοντέλου.
Οικονομικά μοντέλα: βιομηχανία vs ευκολία
Η Σιγκαπούρη επέλεξε νωρίς ένα εξαγωγικό, βιομηχανικό και τεχνολογικό μοντέλο, βασισμένο στις ξένες επενδύσεις και στη συνεχή αναβάθμιση της παραγωγής.
Η Κύπρος, ιδίως μετά το 1990, βασίστηκε:
- στον τουρισμό
- στα ακίνητα
- στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες
Όχι λανθασμένες επιλογές από μόνες τους. Αλλά πιο ευάλωτες. Η κρίση του 2013 το απέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο.
Η Σιγκαπούρη απέφευγε συστηματικά μοντέλα που μπορούσαν να καταρρεύσουν μονομιάς. Η Κύπρος δεν το έκανε.
Είναι η Κύπρος «αποτυχημένη»; Όχι.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διόρθωση. Η Κύπρος δεν είναι αποτυχημένο κράτος. Είναι μια χώρα υψηλού εισοδήματος, μέλος της ΕΕ, με ποιότητα ζωής που πολλοί θα ζήλευαν.
Αλλά δεν είναι ιστορία εκθετικής επιτυχίας, όπως η Σιγκαπούρη.
Η Σιγκαπούρη κατάφερε κάτι σπάνιο: δεκαετίες συνεχούς θεσμικής και παραγωγικής αναβάθμισης. Η Κύπρος, αντίθετα, κινήθηκε πιο κυκλικά – με περιόδους ανάπτυξης, κρίσεις, διορθώσεις και επανεκκινήσεις.
Το πραγματικό δίδαγμα
Η σύγκριση Κύπρου – Σιγκαπούρης δεν είναι για να αυτομαστιγωθούμε. Είναι για να καταλάβουμε κάτι βαθύτερο:
Η γεωγραφία και η ιστορία θέτουν τα όρια. Οι θεσμοί και οι επιλογές καθορίζουν το αποτέλεσμα.
Η Κύπρος και η Σιγκαπούρη ξεκίνησαν από παρόμοια σημεία. Η μία διάλεξε πειθαρχία, συγκρουσιακές μεταρρυθμίσεις και μακροπρόθεσμο σχέδιο. Η άλλη προσπάθησε να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιβίωση, την πολιτική πραγματικότητα και τη βραχυπρόθεσμη ευκολία.
Το ερώτημα δεν είναι αν η Κύπρος μπορεί να γίνει Σιγκαπούρη. Δεν μπορεί – και ούτε χρειάζεται.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αντλήσει μαθήματα από μια χώρα που απέδειξε ότι το μέγεθος και η ιστορία δεν είναι μοίρα.
Και αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτό.
Άρθρο #42 - ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
